Ticari mekânda erişilebilirlik: rampa, kapı, dolaşım ve tuvalet

Erişilebilir tasarım, tekerlekli sandalye kullanan birinin bir mekâna girebilmesinden çok daha fazlasıdır: bebek arabalı ebeveynler, yaşlılar, geçici olarak koltuk değneği kullananlar, görme ya da işitme engelli kişiler ve ağır eşya taşıyanlar. Bir mekânı erişilebilir yapmak, müşteri kitlesini genişletir, yasal yükümlülükleri karşılar ve herkes için daha rahat bir mekân yaratır.

Türkiye'de erişilebilirlik için TS 9111 standardı ve ilgili mevzuat esas alınır. Aşağıdaki değerler yaygın uygulamaları anlatır; projede standardın güncel sürümü kontrol edilmelidir.

Giriş

Erişilebilirliğin ilk ve en kritik noktası giriştir. Girişte tek bir basamak bile, tekerlekli sandalye kullanıcısı için mekânı erişilmez kılar.

• Basamaksız giriş: En iyi çözüm, zemin kotunun sokakla aynı olmasıdır.
• Rampa: Kot farkı varsa, eğimi uzunluğa göre sınırlandırılmış, kaymaz yüzeyli ve gerekiyorsa korkuluklu bir rampa. Uzun rampalarda ara dinlenme sahanlıkları gerekir.
• Kapı önü alanı: Kapının önünde ve arkasında, tekerlekli sandalyenin manevra yapabileceği düz bir alan.
• Giriş kapısı: Yeterli net geçiş genişliği, kolay açılan ya da otomatik kapı, yüksek eşik olmaması.

Kapılar ve dolaşım

Mağaza ve kafelerde teşhir üniteleri ve masalar arasında bırakılan dolaşım yolları, en az bir güzergâhta bu genişliği sağlamalıdır. Kalabalık düzenlenmiş bir mağaza, girişi erişilebilir olsa bile içeride erişilemez hale gelebilir.

Erişilebilir tuvalet

Erişilebilir tuvalet, ticari mekânlarda sıklıkla atlanan ama en önemli düzenlemelerden biridir:

• Tekerlekli sandalyenin içeride dönebileceği yeterli alan
• Klozet yanında sandalyenin yanaşabileceği bir boşluk
• Klozet çevresinde tutunma barları
• Altı boş, tekerlekli sandalyeyle yaklaşılabilen lavabo
• Oturarak da kullanılabilecek yükseklikte ayna ve aksesuarlar
• Dışarı açılan ya da sürgülü kapı; acil durumda dışarıdan açılabilen kilit
• Acil durum çağrı düğmesi

Tezgâhlar ve hizmet noktaları

Resepsiyon bankoları, kasa tezgâhları, danışma masaları ve bar tezgâhlarının bir bölümü, oturarak kullanılabilecek alçaklıkta olmalıdır. Böylece tekerlekli sandalye kullanıcısı görevliyle göz göze iletişim kurabilir ve ödeme ya da evrak işlemlerini rahatça yapabilir.

Oturma ve masalar

Kafe ve restoranlarda, masaların bir kısmı tekerlekli sandalyenin altına girebileceği yükseklikte ve ayak yapısında olmalıdır. Sabit banketler ve yüksek bar tabureleriyle dolu bir mekân, erişilebilir girişine rağmen kullanılamaz.

Görme ve işitme

Erişilebilirlik yalnızca hareket kısıtlılığıyla sınırlı değildir:

• Kontrast: Zemin, duvar ve kapılar arasında yeterli renk kontrastı; cam yüzeylerde görünür işaretleme.
• Yönlendirme: Açık, büyük ve kontrastlı işaretler; gerektiğinde kabartma yazı.
• Hissedilebilir yüzeyler: Merdiven başlarında ve tehlikeli noktalarda uyarı yüzeyleri.
• Akustik: Yankının az olduğu mekânlar, işitme cihazı kullananlar için konuşmayı anlaşılır kılar.
• Aydınlatma: Yüzlerin ve işaretlerin iyi görülebildiği, gölgesiz bir ışık.

Mevcut mekânlarda

Mevcut ve eski binalarda tam erişilebilirlik her zaman mümkün olmayabilir. Ancak birkaç düzenleme büyük fark yaratır: girişe rampa, bir erişilebilir tuvalet, geniş bir dolaşım güzergâhı ve alçak bir tezgâh bölümü. Tadilat, bu düzenlemeleri en düşük maliyetle yapmak için en iyi zamandır.

Neden önemli?

Erişilebilirlik, yasal bir yükümlülük olmanın ötesinde bir tasarım kalitesidir. Tekerlekli sandalyeyle girilebilen bir mekân, bebek arabasıyla, bavulla ya da yaşlı bir yakınıyla gelen herkes için de daha rahattır. Özellikle sağlık, medikal ürün ve hizmet sektörlerinde erişilebilirlik, markanın güvenilirliğinin doğrudan göstergesidir.

Showroomlarda erişilebilirlik için showroom tasarımı, klinik tasarımı için muayenehane ve klinik tasarımı, ruhsat süreci için işyeri açma ruhsatı ve iç mimari yazısına bakabilirsiniz.