İş sağlığı ve güvenliği açısından ofis tasarımı: deprem dahil

Ofisler, fabrikalara ve şantiyelere göre düşük riskli çalışma ortamları olarak görülür. Ama ofislerde de iş sağlığı ve güvenliği önemli bir konudur: uzun saatler ekran başında çalışmanın getirdiği kas-iskelet sorunları, kayma ve takılma kazaları, yetersiz havalandırma ve aydınlatma, yangın ve deprem gibi acil durumlar. İyi bir ofis tasarımı, bu risklerin önemli bir kısmını tasarım aşamasında ortadan kaldırır.

Bu yazı, iş sağlığı ve güvenliğinin ofis tasarımıyla kesiştiği noktaları genel hatlarıyla anlatır. Yasal yükümlülükler işyerinin tehlike sınıfına ve büyüklüğüne göre değişir; iş güvenliği uzmanınızla birlikte değerlendirmeniz önerilir.

Ekranlı çalışma ve ergonomi

Ofis çalışanlarının en yaygın sağlık şikâyetleri boyun, sırt, omuz ve bilek ağrılarıdır. Bunların önemli kısmı, çalışma istasyonunun ergonomisiyle ilgilidir:

• Yüksekliği ve eğimi ayarlanabilen, yansımasız ekran
• Ayarlanabilir ergonomik sandalye
• Yeterli genişlik ve derinlikte masa
• Klavye ve farenin doğru konumu
• Dizüstü bilgisayar kullananlar için ayrı klavye, fare ve ekran yükseltici
• Düzenli ara verme ve pozisyon değiştirme imkânı

Ekranlı araçlarla çalışmaya ilişkin mevzuat, bu koşulların sağlanmasını işverenin yükümlülüğü olarak tanımlar.

Aydınlatma ve havalandırma

• Aydınlatma: Masa üzerinde yeterli ışık, ekranda yansıma yapmayan armatürler, gün ışığının kontrolü.
• Havalandırma: Yeterli taze hava; kalabalık toplantı odalarında karbondioksit birikiminin önlenmesi.
• İklim: Sıcaklık ve nemin konforlu aralıkta tutulması; doğrudan çalışanın üzerine üfleyen soğuk hava akımlarının önlenmesi.

Kayma, takılma ve düşme

Ofislerde en sık görülen kazalar kayma, takılma ve düşmedir:

• Kablolar: Masalara giden kabloların zeminde açıkta bırakılmaması; döşeme altı, masa kanalı ya da kablo yolu kullanılması.
• Zemin: Kaymaz zemin kaplamaları; özellikle giriş, mutfak ve ıslak alanlarda.
• Kot farkları: Beklenmedik basamak ve eşiklerden kaçınmak; kaçınılamıyorsa işaretlemek ve aydınlatmak.
• Dağınıklık: Yeterli depolama; kutuların ve malzemelerin koridorlara taşmaması.

Kaçış yolları ve acil durumlar

• Kaçış yollarının açık, işaretli ve aydınlatılmış olması
• Acil çıkış kapılarının önünün boş tutulması
• Acil durum aydınlatması ve yönlendirme işaretleri
• Yangın söndürücülerin erişilebilir konumda olması
• İlk yardım malzemelerinin bulunduğu belirgin bir nokta
• Acil durum toplanma alanının belirlenmesi

Deprem: İstanbul için özel önem

Deprem riski yüksek bir şehirde ofis tasarımı, deprem sırasında ve sonrasında çalışanların güvenliğini de düşünmelidir:

• Mobilya sabitleme: Yüksek dolaplar, kitaplıklar, raf sistemleri ve arşiv dolapları duvara ya da zemine sabitlenmelidir. Devrilen bir dolap hem yaralanmaya hem de kaçış yolunun kapanmasına neden olur.
• Ağır eşyalar: Üst raflarda ağır eşya ve cam malzeme tutulmamalıdır.
• Asılı elemanlar: Asma tavan, armatürler ve asılı ekranların sağlam askılarla monte edilmesi.
• Cam yüzeyler: Cam bölmelerde ve büyük cam yüzeylerde güvenli cam (temperli ya da lamine) ya da güvenlik filmi.
• Kaçış yolları: Deprem sonrası tahliyeyi engelleyebilecek devrilebilir eşyaların kaçış yollarında bulunmaması.
• Sunucu ve ekipman: Sistem odasında kabinetlerin sabitlenmesi.

Bu önlemlerin çoğu, tasarım ve mobilya seçimi aşamasında düşük maliyetle alınabilir; sonradan uygulanmaları ise hem zor hem de genellikle ihmal edilir.

Dinlenme ve sosyal alanlar

Mevzuat, belirli durumlarda çalışanlar için dinlenme alanları, yemek yeme alanları ve yeterli sayıda tuvalet ve lavabo bulunmasını öngörür. Bu alanlar aynı zamanda çalışan memnuniyetinin ve iyi oluşun parçasıdır.

Tasarım ile iş güvenliğinin birlikte çalışması

İş güvenliği uzmanının tasarım aşamasında sürece dahil edilmesi, sonradan yapılacak düzeltmeleri önler. Uzman, kaçış yolları, ekranlı çalışma koşulları, acil durum düzenlemeleri ve riskli noktalar hakkında tasarım ekibine girdi sağlar; tasarım da bu girdileri mekânın bütününe entegre eder.

Ergonomik ölçüler için ergonomik çalışma istasyonu, havalandırma için ofiste havalandırma ve CO₂, yangın güvenliği için yangın yönetmeliği ve ofis tasarımı yazısına bakabilirsiniz.